عصر رایانه

(فناوری - شبکه - اینترنت - نرم/سخت افزار )

فن آوری اطلاعات و ارتباطات چیست ؟ ‏
ساعت ٢:٥٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/٦/۱٠  
در پنجاه سال گذشته بروز تحولات گسترده در زمینه کامپیوتر و ارتباطات ، تغییرات عمده ای را در ‏عرصه های متفاوت حیات بشری به دنبال داشته است . انسان همواره از فن آوری استفاده ‏نموده و کارنامه حیات بشریت مملو از ابداع فن آوری های متعددی است که جملگی در جهت ‏تسهیل زندگی انسان مطرح شده اند. در سالیان اخیر ، فن آوری های اطلاعات و ارتباطات که از ‏آنان به عنوان فن آوری های جدید و یا عالی ، یاد می شود ، بیشترین تاثیر را در حیات بشریت ‏داشته اند . دنیای ارتباطات و تولید اطلاعات به سرعت در حال تغییر بوده و ما امروزه شاهد ‏همگرائی آنان بیش از گذشته با یکدیگر بوده ، بگونه ای که داده و اطلاعات به سرعت و در زمانی ‏غیرقابل تصور به اقصی نقاط جهان منتقل و در دسترس استفاده کنندگان قرار می گیرد ‏
در پنجاه سال گذشته بروز تحولات گسترده در زمینه کامپیوتر و ارتباطات ، تغییرات عمده ای را در ‏عرصه های متفاوت حیات بشری به دنبال داشته است . انسان همواره از فن آوری استفاده ‏نموده و کارنامه حیات بشریت مملو از ابداع فن آوری های متعددی است که جملگی در جهت ‏تسهیل زندگی انسان مطرح شده اند. در سالیان اخیر ، فن آوری های اطلاعات و ارتباطات که از ‏آنان به عنوان فن آوری های جدید و یا عالی ، یاد می شود ، بیشترین تاثیر را در حیات بشریت ‏داشته اند . دنیای ارتباطات و تولید اطلاعات به سرعت در حال تغییر بوده و ما امروزه شاهد ‏همگرائی آنان بیش از گذشته با یکدیگر بوده ، بگونه ای که داده و اطلاعات به سرعت و در زمانی ‏غیرقابل تصور به اقصی نقاط جهان منتقل و در دسترس استفاده کنندگان قرار می گیرد . بدون ‏شک مهمترین و در عین حال بزرگترین پیشرفت در زمینه فن آوری اطلاعات و ارتباطات به ابداع ‏‏"وب" توسط " تیم . برنرزلی " در اواخر سال 1980 در ‏CERN‏ ، برمی گردد . به منظور آشنائی با ‏جایگاه واقعی "وب " ، کافی است به ضریب نفوذ آن پس از ابداع توجه گردد. پس از ابداع هر فن ‏آوری ، مدت زمانی بطول می انجامد تا فن آوری مورد نظر در مقیاس عمومی مورد استفاده قرار ‏گیرد( ضریب نفوذ) . مثلا" تلفن پس از 74 سال ، رادیو پس از 38 سال ، کامپیوترهای شخصی ‏پس از 16 سال ، تلویزیون پس از 13 سال و "وب " پس از 4 سال ، موفق به جذب پنجاه میلیون ‏استفاده کننده شده اند . ‏ فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، بدون شک تحولات گسترده ای را در تمامی عرصه های اجتماعی و ‏اقتصادی بشریت به دنبال داشته و تاثیر آن بر جوامع بشری بگونه ای است که جهان امروز به ‏سرعت در حال تبدیل به یک جامعه اطلاعاتی است . جامعه ای که در آن دانائی و میزان ‏دسترسی و استفاده مفید از دانش ، دارای نقشی محوری و تعیین کننده است .‏ شاید تاکنون سوالات متعددی در رابطه با فن آوری اطلاعات و ارتباطات مطرح شده باشد:‏ • فن آوری اطلاعات و ارتباطات چیست ؟ ‏ • تفاوت فن آوری اطلاعات با فن آوری اطلاعات و ارتباطات چیست ؟ ‏ ‏• آیا انباشت سخت افزار و یا نرم افزار ، دستیابی به اینترنت و تعداد تلفن های سلولی ، ‏نشان دهنده استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات می باشد؟ ‏ • ضریب نفوذ اطلاعات و دانش در یک جامعه به چه میزان است و جایگاه فن آوری ‏اطلاعات و ارتباطات در این زمینه چیست ؟ ‏ ‏• جایگاه ابزارها ، اهداف ، زیرساخت ها و عوامل انسانی در فن آوری اطلاعات و ارتباطات ‏چیست ؟ آیا می شود یک ابزار را به عنوان یک هدف مطرح و آن را به عنوان یکی از ‏شاخص های استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات مورد توجه قرار داد ؟ ‏ ‏• چرا با این که سال های زیادی است که از سخت افزار و یا نرم افزار استفاده می شود ، ‏از چنین واژه ای تاکنون استفاده نمی گردید، به عبارت دیگر استفاده از واژه "فن آوری ‏اطلاعات و ارتباطات " در عصر حاضر نشاندهنده چه واقعیتی است ؟ ‏ • ارتباط فن آوری اطلاعات و ارتباطات با توسعه چیست ؟ ‏ • شکاف و یا فاصله دیجیتالی چیست و چه عواملی باعث ایجاد و یا تشدید این ‏فاصله می شوند ؟ وظیفه هر یک از ما در کاهش این فاصله چیست ؟ ‏ • آیا برای کاهش شکاف دیجیتالی می بایست در فرهنگ و نوع نگاه ما ، تغییری ‏داده شود ؟ ‏ • برای حرکت به سمت یک جامعه مبتنی بر اطلاعات به چه امکانات و یا زیرساخت ‏هائی نیاز می باشد ؟ اولویت ها در این رابطه چیست ؟ ‏ • آیا ایجاد زیرساخت ارتباطی برای استفاده از مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات ‏به تنهائی کافی است ؟ ‏ • شرط لازم و کافی به منظور استفاده عموم شهروندان یک جامعه از دستاوردهای ‏فن آوری اطلاعات و ارتباطات چیست ؟ ‏ • جایگاه توسعه منابع انسانی به منظور استفاده سودمند از دستاوردهای فن آوری ‏اطلاعات و ارتباطات چیست ؟ ‏ • جایگاه تولید محتوی به زبان استفاده شده در هر جامعه چیست و مختصات آن در ‏فن آوری اطلاعات و ارتباطات به چه صورت مشخص می گردد؟ ‏ • آیا برای آشنائی و استفاده از مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات به اطلاع ‏رسانی خاصی نیاز است ؟ ‏ • استراتژی ملی فن آوری اطلاعات و ارتباطات به چه صورت می بایست تدوین ‏گردد و آیا در این رابطه به یک مدل خاص و متناسب با شرایط بومی هر کشور نیاز ‏است ؟ ‏ • نحوه بررسی و ارزیابی میزان موفقیت برنامه های ملی فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات به چه صورت است ؟ ‏ • استراتژی حرکت به سمت یک جامعه مدرن اطلاعاتی به چه صورت می بایست ‏تدوین گردد؟ آیا بدون وجود یک استراتژی مشخص و جامع ، امکان حرکت مثبت در ‏این راستا وجود دارد ؟ ‏ • جایگاه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در جهت افزایش سواد عمومی دیجیتال ، ‏ارتقاء سطح دانش عموم شهروندان یک جامعه ، افزایش ضریب نفوذ اطلاعات و ‏تولید علم چیست ؟ ‏ • و سوالات بسیار فراوان دیگر ! ‏ ‏ اطلاعات و دانش تعاریف متفاوت اطلاعات ( ‏Information‏ ) از زوایای مختلف : ‏ ‏• تعریف اطلاعات از لحاظ نظری : اطلاعات ( ‏Information‏ ) به هر نوع داده جمع آوری شده ‏با استفاده از روش های مختلفی نظیر : مطالعه ، مشاهده ، شایعه و سایر موارد دیگر ‏اطلاق می گردد. در واژه "اطلاعات" ، بار معنائی از قبل تعریف شده ای در رابطه با کیفیت ‏، معتبر بودن و یا صحت داده وجود نداشته و امکان برخورد با اطلاعات معتبر ، غیرمعتبر ، ‏واقعی ، نادرست ، صحیح و گمراه کننده ، وجود خواهد داشت .‏ ‏• تعریف اطلاعات از منظر تئوری اطلاعات : اطلاعات دربردارنده یک معنی خاص خصوصا" در ‏ارتباط با پیشگوئی احتمالی از داده است .در تعریف فوق ، میزان معنی و محتوای ارائه ‏شده توسط اطلاعات مورد توجه قرار می گیرد.مثلا" پیامی که به ما اعلام می نماید:"فردا ‏خورشید طلوع می نماید " دارای حجم اندکی محتوای اطلاعاتی است در حالیکه یک ‏پیام در رابطه با روز قیامت ، شامل حجم بالائی از اطلاعات است . در تعریف ارائه شده از ‏منظر تئوری اطلاعات ، همانند تعریف ارائه شده قبلی ، توجه خاصی به کیفیت و یا ارزش ‏اطلاعات نمی گردد .‏ ‏• تعریف اطلاعات از منظر علم اطلاعات و فن آوری اطلاعات :علم اطلاعات و فن آوری ‏اطلاعات با اطلاعات به عنوان داده جمع آوری شده ، ذخیره شده ، بازیابی شده ، پردازش ‏شده و ارائه شده سروکار دارد . در تعریف فوق نیز به مواردی همچون اعتبار ، کیفیت و ‏ارزش اطلاعات به صورت جانبی ، توجه می گردد. ‏ در تعاریف فوق ، توجه خاصی به کیفیت و یا ارزش اطلاعات نشده است . در مقابل اطلاعات از ‏واژه ای دیگر و با نام " ‏Knowledge‏ " استفاده می شود که می توان آن را معادل " دانش " در نظر ‏گرفت . " دانش " ، بر خلاف اطلاعات ، دارای بار معنائی مختص به خود بوده که توسط فرد و یا ‏افرادی کارشناس و بر اساس بررسی و مطالعه انجام شده بر روی اطلاعات معتبر ، حاصل می ‏شود. اطلاعات معتبر ، به خودی خود مفید و قابل استفاده می باشند ولی قادر به پیشگوئی ‏نتایج نمی باشند. برخی اطلاعات معتبر نظیر قیمت یک کالا و یا خدمات و یا برنامه زمانبندی ‏پروازهای هوائی ، مستقیما" قابل استفاده می باشد، ولی برخی اطلاعات دیگر نظیر داده ‏هواشناسی و یا داده مربوط به آنتی بیویتک ها صرفا" زمانی مفید و معتبر می باشند که در ابتدا ‏توسط کارشناسان متخصص ( دارای دانش لازم ) استفاده وپس از بررسی و آنالیز داده ها ی ‏اولیه ، نتایج استخراج و در اختیار عموم علاقه مندان جهت استفاده قرار گیرد.در بطن دانش ‏همواره آنالیز و نتیجه گیری نهفته است در حالی که ، اطلاعات در بهترین وضعیت استنتاج ‏استقرائی را به دنبال خواهد داشت . بنابراین حداقل از لحاظ فلسفی ، شایسته و منطقی است ‏که ظهور " جوامع مبتنی بر دانش " را در مقابل " جوامع اطلاعاتی " ، ترویج نمود . در جوامع ‏مبتنی بر دانش ، آموزش و فراگیری به عنوان فرآیند کسب دانش مطرح بوده تا در مرحله بعد ، ‏امکان ایجاد دانش فراهم می گردد ( ترکیب و آنالیز قیاسی ) . ‏ از لحاظ تاریخی ، دستیابی به اطلاعات از طریق رسانه های چاپی ( کتاب ، روزنامه ، مجله ) ‏حاصل می گردید در حالی که فراگیری دانش از طریق مدارس و دانشگاهها بدست می آمد . ‏امروزه ، فن آوری اطلاعات و ارتباطات افقی جدید در رابطه با تولید و عرضه اطلاعات را ارائه نموده ‏است و می بایست بطور همزمان امکانات موجود را در جهت فراگیری و ایجاد دانش ، سازماندهی ‏و به خدمت گرفت . ما می بایست در مرحله اول با بهره گیری از امکانات موجود موفق به فراگیری ‏دانش بوده تا در ادامه امکان تولید ، میسر گردد. بدیهی است با استفاده مناسب از دستاوردهای ‏فن آوری اطلاعات و ارتباطات، می توان به سرعت اقدام به فراگیری دانش و در نهایت تولیدعلم ‏نمود . شاید از زاویه فوق ، بتوان مهمترین رسالت فن آوری اطلاعات و ارتباطات را ایجاد زیرساخت ‏و بستر مناسب برای فراگیری و تولید علم در نظر گرفت . در جوامعی که توانسته اند زیر ساخت ‏مناسبی ( صرفا" زیرساخت ارتباطی مورد نظر نمی باشد ) در رابطه با فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات ایجاد نمایند ، شرایط مناسب برای استفاده از "دانش " فراهم و میزان تولید دانش در ‏اینگونه جوامع ارتباط مستقیمی با زیرساخت فن آوری اطلاعات و ارتباطات آنان دارد. استفاده مناسب از دانش و بکارگیری آن در تمامی عرصه های زندگی و در نهایت تولید دانش ، ‏ارتباط مستقیمی با توسعه دارد . ‏ ‏ دانش و توسعه ‏ همانگونه که در بخش قبل اشاره گردید ، بین استفاده و تولید دانش با توسعه ارتباطی مستقیم ‏وجود دارد . قطعا" در جوامع توسعه یافته برآیند استفاده از دانش مثبت بوده و در ادامه با توجه ‏به زیرساخت ها و سیاست های تدوین شده ، امکان تولید دانش فراهم می گردد ‏‏. . ‏‏ ‏"درآمد سرانه " ، یکی از شاخص های مهم به منظور سنجش میزان موفقیت برنامه های توسعه ‏است که همواره در آمار اعلام شده توسط سازمان ها و نهاد های دولتی به آن استناد تا میزان ‏موفقیت برنامه های توسعه ، نشان داده شود. به منظور آشنائی با تاثیر دانش بر توسعه و در ‏نهایت افزایش درآمد سرانه شهروندان یک جامعه ، دو کشور غنا و کره جنوبی را بررسی می ‏نمائیم . بر اساس مستندات بانک جهانی ، چهل سال قبل ، میزان درآمد سرانه دو کشور کره ‏جنوبی و غنا معادل یکدیگر بوده است . در حالی که امروزه درآمد سرانه کره ای ها ، شش مرتبه ‏بیشتر شده است . به عبارت دیگر شهروندان کره جنوبی شش برابر نسبت به شهروندان غنائی ‏ثروتمندتر شده و یا مردم غنا نسبت به مردم کره جنوبی شش برابر فقیرتر شده اند . بر اساس ‏بررسی انجام شده ، بیش از پنجاه درصد نابرابری فوق ، به استفاده موفقیت آمیز کره ای ها در ‏رابطه با فراگیری و استفاده از دانش برمی گردد. استفاده موثر و موفقیت آمیز از دانش ، عامل ‏اصلی شکوفائی و موفقیت اقتصادی در برخی کشورهای آسیائی بوده که از آن به عنوان "معجزه ‏اقتصادی " ، نام برده می شود. استفاده از سایر امکانات نظیر جاده ها ، ساختمان ها ، ماشین ‏آلات کمتر از سی درصد سهم داشته است .از دیگر نمونه های موجود در این رابطه و نقش دانش ‏و توسعه می توان به "انقلاب سبز " در آسیا اشاره نمود. در این رابطه با استفاده از روش های ‏پیشرفته اقدام به ارتقاء سطح دانش و آگاهی افراد گردید و استفاده کنندگان با به کارگیری ‏اندوخته های خود توانستند حرکتی عظیم و تحولی گسترده را در جامعه خود باعث گردند .در ‏گذشته دانش ( برای توسعه ) از طریق کارشناسان و ارتباط مستقیم با فراگیران به آنان منتقل ‏می گردید . بدیهی است در چنین مواردی میزان سرمایه گذاری محدود به قیمت و تعداد ‏کارشناسان مورد نظری بود که می بایست رسالت انتقال دانش به مخاطبان خود را انجام ‏دهند. هندوستان ، یکی از کشورهای موفق در این زمینه بوده که از رسانه های ارتباط جمعی ‏نظیر رادیو و تلویزیون برای نشر دانش استفاده نموده است . رادیو ، تلویزیون و تلفن های ثابت از ‏جمله عناصر موجود در زیرساخت فن آوری اطلاعات و ارتباطات،می باشند( کانال های نشر ‏اطلاعات ) . انقلاب سبز ، اولین تجربه موفقیت آمیز در زمینه استفاده از فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات در آسیا می باشد . ‏ افزایش و ارتقاء سطح دانش و آگاهی شهروندان یک جامعه دارای دستاوردهای بسیار مثبتی می ‏باشد و شاید برخی از دستاوردهای به دست آمده در مرحله اول محسوس و یا ملموس نباشند( ‏مثلا" ارتقاء سطح دانش شهروندان یک جامعه در رابطه با یک بیماری خاص که به دنبال آن کاهش ‏ویا ریشه کنی بیماری را به دنبال خواهد داشت ، ارتقاء سطح دانش شهروندان یک جامعه در ‏رابطه با حوادث رانندگی که کاهش تصادفات و حوادث رانندگی را به دنبال خواهد داشت ) . ارتقاء ‏سطح دانش تاثیر مستقیم و مثبتی بر کیفیتت زندگی شهروندان یک جامعه را به دنبال داشته و ‏شرایط مناسبی را برای توسعه همه جانبه فراهم می نماید.‏ مهمترین رسالت فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، ارائه امکانات و زیر ساخت لازم برای تولید و توزیع ‏دانش می باشد . بدیهی است از زاویه فوق و با توجه به ارتباط مستقیم استفاده و تولید دانش ‏در یک جامعه با توسعه ، می توان به اهمیت و جایگاه واقعی فن آوری اطلاعات و ارتباطات در ‏ارتباط با توسعه همه جانبه بیشتر واقف گردید.‏ در بخش دوم این مقاله با تمرکز بر روی فن آوری اطلاعات و ارتباطات و ارائه تعاریف متفاوت از آن ‏به بررسی زیرساخت فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، خواهیم پرداخت . ‏ فن آوری اطلاعات و ارتباطات ( ‏ICT‏ ) ‏ تفاوت فن آوری اطلاعات و ارتباطات ( ‏ICT‏) با فن آوری اطلاعات ( ‏IT‏ ) ، چیست ؟ در فن آوری ‏اطلاعات و ارتباطات ، دستگاه ها و فن آوری های ارتباطی دارای جایگاهی خاص بوده و از عناصر ‏اساسی به منظور استفاده از مزایا و دستاوردهای فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، محسوب می ‏گردند. در ادامه با تعاریف متفاوت ‏ICT‏ ، بیشتر آشنا می شویم : ‏ ‏• در اوایل سال 1990 به مجموعه سخت افزار ، نرم افزار ، شبکه و صنایع مرتبط به آنان ، فن ‏آوری اطلاعات ( ‏IT‏ ) گفته می شد. در فن آوری اطلاعات و ارتباطات ( ‏ICT‏ ) ، تاکید و ‏محوریت بر روی جنبه ارتباطی می باشد ، بگونه ای که ارتباطات به منزله یک "باید" مطرح ‏بوده که فن آوری اطلاعات بدون وجود آن امکان ارائه سرویس ها و خدمات را دارا نمی ‏باشد .‏ ‏• فن آوری اطلاعات و ارتباطات،واژه ای است که به هر نوع دستگاه ارتباطی و یا برنامه نظیر: ‏رادیو ، تلویزیون ، تلفن ها ی سلولی ، کامپیوتر ، نرم افزار ، سخت افزارهای شبکه ، ‏سیستم های ماهواره اری و نظایر آن اطلاق شده که سرویس ها ،خدمات و برنامه های ‏متعددی به آنان مرتبط می گردد( کنفرانس از راه دور ، آموزش از راه دور) . ‏ ‏• فن آوری اطلاعات وارتباطات اغلب در یک مفهوم و جایگاه خاص مورد بررسی کاربردی ‏دقییق تر قرار می گیرد نظیر : فن آوری اطلاعات وارتباطات در آموزش ، بهداشت ، ‏کتابخانه ها و غیره .‏ ‏• فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، به مجموعه امکانات سخت افزاری ، نرم افزاری ، شبکه ای و ‏ارتباطی به منظور دستیابی مطلوب به اطلاعات ، گفته می شود . ‏ ‏• همگرائی بین کامپیوتر و ارتباطات ، فن آوری اطلاعات و ارتباطات را شکل می دهد .( پیوند ‏بین کامپیوتر و بهره برداری از تمامی قابلیت های آن خصوصا" پردازش و ذخیره سازی ‏داده با امکانات متعدد ارتباطی ) .‏ ‏• با این که تکنولوژی های مرتبط با کامپیوتر به نوعی در جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار ‏می گرفت ، ولی پتانسیل های گسترده آن پس از تحقق دو تحول عمده در سال 1980 بر ‏همگان آشکار گردید : تحول در صنعت نیمه هادی ها ( ترانزیستور ، مدارات مجتمع ، ‏میکرو تراشه ها ) ، کوچک و ارزان شدن کامپیوترها را به دنبال داشت . متعاقب این تحول ‏عظیم ، امکان استفاده از کامپیوتر در ابعاد بسیار گسترده و برای عموم کاربران، فراهم ‏گردید( کافی است به اطراف خود نگاهی داشته باشیم!) . دومین تحول عمده ، ارتباط ‏کامپیوترها با یکدیگر و بر پاسازی شبکه های کامپیوتری است . در ادامه با استفاده از ‏فن آوری های متعدد مخابراتی و ارتباطی ، امکان اتصال و ارتباط بین شبکه های ‏کامپیوتری ، فراهم گردید .تحولات فوق ، زمینه انقلاب عظیم اطلاعاتی در عصر حاضر و ‏ظهور فن آوری های متعدد اطلاعات و ارتباطات را ایجاد نموده است . ‏ ‏• مهمترین ویژگی فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، نحوه ذخیره سازی ، پردازش و دستیابی ‏به اطلاعات است . ‏ ‏• به مجموعه فن آوری هائی که امکان ذخیره سازی ، پردازش ، ارائه و انتقال اطلاعات را از ‏طریق محیط های انتقال فراهم می نماید ، اطلاق می گردد.‏ فن آوری اطلاعات و ارتباطات به جایگاه برجسته اطلاعات ، دستگاههای ذخیره سازی و پردازش ‏اطلاعات و دستگاههای انتقال و دستیابی به اطلاعات تاکید دارد . بدیهی است در این راستا ، ‏علاوه بر پتانسیل های مخابراتی ، رسانه هائی دیگر نظیر رادیو و تلویزیون نیز در فهرست وسایل ‏ارتباطی ( کانال نشر و توزیع اطلاعات ) ، قرار خواهند گرفت . زیر ساخت فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات در مرحله اول نیازمند وجود یک زیرساخت اطلاعاتی است که در آن تمامی دستگاهها و ‏وسایل ارتباطی نظیر تجهیزات مخابراتی ، رادیو و تلویزیون قرار خواهند گرفت . زیرساخت ‏اطلاعاتی به منزله فونداسیون زیرساخت فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، مطرح بوده که امکان ارائه ‏سرویس ها و خدمات اطلاعاتی را با کیفت مطلوب ، فراهم می نماید. بر همین اساس می توان ‏فن آوری اطلاعات و ارتباطات را مشتمل بر سه بخش اساسی زیر در نظر گرفت : ‏ زیر ساخت اطلاعات ( ‏II‏ ) در زیرساخت اطلاعات ، هدف ایجاد و گسترش امکانات زیر می باشد : ‏ • شبکه ها و سرویس های مخابراتی ‏ • تکنولوژی های انتقال ‏ • سوئیچینگ و روتینگ ‏ • دستیابی و عرضه ‏ • ارتباطات چند رسانه ای ( صوت ، تصویر ) ‏ ‏ شامل : ‏- شبکه های موبایل ، بدون کابل ‏ - شبکه های فیبر نوری ‏ - سیستم های ماهواره ای ‏ - سیستم های سخن پراکنی ‏ - ترکیب ( تلفیق) مخابرات با سیستم های چند رسانه ای ‏ - ارتباطات محلی با سرعت بالا ‏ - ارتباطات شهری ، منطقه ای و ملی با سرعت بالا ‏ فن آوری اطلاعات ( ‏IT‏ ) در فن آوری اطلاعات ، موارد زیر مورد توجه قرار می گیرد : ‏ • ذخیره سازی اطلاعات ‏ • پردازش و ارائه اطلاعات ‏ • سیستم ها ی عامل ‏ • زبان ها ی برنامه نویسی ‏ • مهندسی پروتکل ها ‏ • نرم افزارهای کاربردی ‏ شامل : ‏- پروتکل های شبکه ‏- شبکه های ذخیره سازی داده ‏- فن آوری های رمزنگاری و امنیتی ‏- سخت افزار( کامپیوترهای شخصی ، سرویس دهندگان و ... ) ‏- طراحی بانک های اطلاعاتی ‏- زبان های ارائه محتوا در وب نظیر ‏HTML,XML‏ ‏- تشخیص و پیشگیری از حملات ‏ کاربردهای اطلاعات ( ‏IA‏ ) در کاربردهای اطلاعات ، موارد زیر مورد توجه قرار می گیرد : ‏ • ارائه خدمات ‏ • اشتراک دانش ‏ • مدیریت عمومی ‏ • سرویس های اجتماعی ‏ • راه حل های تجاری ‏ • تولید و نشر محتوا ‏ شامل : ‏- آموزش ‏- فرصت های اقتصادی و تولید درآمد ‏- توسعه روستائی ‏- بهبود سلامت شهروندان نظیر استفاده از درمان راه دور ‏- امنیت و مونیتورینگ مسائل زیست محیطی ‏- مدیریت اقتصادی و دولتی ‏- کتابخانه های الکترونیکی ‏- تجارت الکترونیکی ‏- بانکداری الکترونیکی ‏- آموزش الکترونیکی ‏- و ... ‏ همانگونه که ملاحظه می شود برای هر یک از بخش های سه گانه در فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات ، محدوده خاصی در نظر گرفته شده است ولی در عمل تعیین دقیق این محدوده ، امری ‏دشوار و گاها" غیرممکن است. مثلا" برنامه های نرم افزاری در بخش فن آوری اطلاعات قرار ‏گرفته ولی امکان پیاده سازی آنان در زیر مجموعه کاربردهای اطلاعات ( ‏IA‏ ) نیز وجود خواهد ‏داشت .همچنین ارتباطات چندرسانه ای در زیر مجموعه زیرساخت اطلاعات ( ‏II‏ ) قرار گرفته شده ‏اند ولی امکان پیاده سازی برخی از ویژگی های مالتی مدیا در زیرمجموعه فن آوری اطلاعات ( ‏IT‏ ‏‏) ، نیز وجود ‏دارد. ‏‏ . علیرغم عدم وجود محدوده ای مشخص و شفاف برای هر یک از عناصر موجود در بخش های سه ‏گانه زیرساخت فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، می توان با لحاظ نمودن وزن بکارگیری امکانات ‏سخت افزاری و نرم افزاری در هر یک از بخش ها ، به یک مرزبندی خاص دست یافت : ‏ ‏• عناصر زیرساخت اطلاعات ( ‏II‏ ) ، نیازمند استفاده از تجهیزات و امکانات فیزیکی گسترده ‏ای نظیر سیستم های سوئیچینگ ، روتینگ ، شبکه ای گسترده از خطوط تلفن ثابت ، ‏سیار و شبکه های رادئوئی ، می باشند . در این رابطه و به منظورانجام عملیات و ‏مدیریت زیرساخت فیزیکی متشکل از عناصر و تجهیزات سخت افزاری ،می بایست از ‏سخت افزار و نرم افزارهای متعددی استفاده شود. با طراحی و پیاده سازی زیرساخت ‏اطلاعات ( بستر ارتباطی ) ، امکان ارتباط دستگاههای مختلفی نظیر تلفن های ثابت ، ‏تلفن های سلولی ، دستگاههای بدون کابل ، کامپیوترهای شخصی و سرویس دهندگان ‏به شبکه فراهم و آنان قادر به استفاده از سرویس ها و خدمات مختلفی می ‏باشند.ارتباط با زیرساخت اطلاعاتی ( ارتباطی ) ممکن است مستقیما" (از طریق شبکه ‏ایجاد شده) و یا با استفاده از تجهیزات خاصی نظیر مودم، کارت های ‏ISDN‏ ، خطوط ‏DSL‏ ‏و یا دستگاههای بدون کابل ، ایجاد گردد. معمولا" برای سنجش میزان شکاف دیجیتالی ‏بین جوامع فقیر و ثروتمند ، به تنوع ، تعداد و کیفیت وسایل ارتباطی به زیرساخت ، ‏استناد می گردد . بدیهی است با فرض ایجاد زیر ساخت اطلاعات ، بدون وجود ‏دستگاههای ارتباطی ( از بعد کمی و کیفی) ، امکان استفاده مطلوب و بهینه از زیر ‏ساخت و درنهایت بهره مندی از دستاوردها و پتانسیل های ارائه شده در بخش های فن ‏آوری اطلاعات و کاربردهای اطلاعات ، وجود نخواهد داشت . دستگاههای ارتباطی ( نظیر ‏تلفن های ثابت ، سلولی ) به عنوان شرط لازم برای ورود به بزرگراه های اطلاعاتی مطرح ‏می باشند. بدیهی است تنوع ، کیفیت و مقرون به صرفه بودن دستگاههای ارتباطی ، ‏گزینه های متعددی را به منظور استفاده از منابع اطلاعاتی در اختیار متقاضیان ، قرار می ‏دهد .امکان دستیابی آحاد جامعه به منابع اطلاعاتی ، یکی از عناصر اصلی سیا ست ‏گذاری در زمان تعریف استراتژی توسعه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در هر جامعه می ‏باشد . ‏ ‏• در زیر مجموعه فن آوری اطلاعات ( ‏IT‏ ) ، از سخت افزارهای متعددی نظیر سرویس ‏دهندگان ، ایستگاه های کاری و برخی کامپیوترهای بزرگ به همراه دستگاه های ذخیره ‏سازی مختلفی ، استفاده می گردد( نظیر استفاده از کامپیوترهای داخلی که مسئول ‏سرویس دهی به سایر عناصر موجود در بخش فن آوری اطلاعات بوده و یا سرویس ‏دهندگان خارجی که مسئولیت ارائه سرویس های داده نظیر اینترنت را بر عهده دارند) . ‏علیرغم استفاده گسترده از عناصر سخت افزاری در زیر مجموعه فن آوری اطلاعات ، نرم ‏افزار حضوری چشمگیرتر داشته و اکثر عملیات نسبت داده شده به این بخش مستلزم ‏استفاده از نرم افزار می باشد.‏ ‏• هدف عمده در بخش کاربردهای اطلاعات ، ارائه سرویس ها و خدمات گسترده به منظور ‏افزایش کارائی و بهره وری در ابعاد متفاوت اجتماعی در یک جامعه اطلاعاتی است . در ‏این رابطه با توجه به نقش محوری و حمایت بخش زیرساخت اطلاعات و دستاوردهای ‏بخش فن آوری اطلاعات ، امکان ارائه سرویس ها و خدمات متنوع ، گسترده و پویائی در ‏بخش کاربردهای اطلاعات ، فراهم می گردد . در بخش کاربردهای اطلاعات ، علیرغم ‏استفاده از سخت افزار ، محور عملیات و هسته اساسی را طراحی و پیاده سازی نرم ‏افزار تشکیل می دهد . ‏ همانگونه که ملاحظه می شود ، در زیرساخت اطلاعات علیرغم استفاده از نرم افزار ، سخت افزار ‏حضوری برجسته دار داشته و این وضعیت در بخش های فن آوری اطلاعات و کاربردهای اطلاعات ‏، برعکس می باشد . پس از ایجاد هر یک از بخش های سه گانه فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، ‏زیر ساخت فن آوری اطلاعات و ارتباطات ایجاد و امکان ارتباط آن با سایر بخش ها به منظور نیل به ‏توسعه همه جانبه وجود خواهد داشت . در این راستا لازم است که تلاش لازم در خصوص ایجاد ‏سه بخش اشاره شده به صورت مستمر ، سیستماتیک و هدفمند ، دنبال شود . بدیهی است ‏تعلل در هر یک از بخش های فوق ، امکان استفاده از مزایا و دستاوردهای فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات را عملا" با مشکل مواجه می نماید. در برخی از کشورها با توجه به جایگاه گسترده ‏تجهیزات سخت افزاری و ارتباطی در ایجاد زیر ساخت اطلاعات ، تمامی تلاش انجام شده در ‏جهت توسعه فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، محدود به این بخش بوده و به سایر بخش ها ( فن ‏آوری اطلاعات و کاربردهای اطلاعات ) کمتر توجه می گردد . فراموش نکنیم که زیرساخت ‏اطلاعات ، صرفا" بستر ارتباطی و گزینه های متعددی را به منظور استفاده از دستاوردها و مزایای ‏فن آوری اطلاعات و ارتباطات در اختیار شهروندان یک جامعه قرارداده و می بایست تلاش ‏مضاعفی در جهت توسعه سایر بخش ها و یا ایجاد زیرساخت های جانبی دیگر نیز صورت پذیرد ‏‏.مثلا" بدون وجود یک زیر ساخت قانونی ، امکان استفاده از مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات ‏در مواردی همچون تجارت الکترونیکی ، وجود نخواهد داشت.‏ استراتژی های فن آوری اطلاعات و ارتباطات برای توسعه به موازات استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در تمامی ابعاد حیات بشری ، جهان به سرعت ‏در حال تبدیل به یک جامعه اطلاعاتی است . امروزه امکان دستیابی به اینترنت و استفاده از منابع ‏اطلاعاتی در تمامی جوامع بشری روندی تصاعدی را طی می نماید و جوامع مختلف هر یک با ‏توجه به زیرساخت های متعدد ایجاد شده از مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، استفاده می ‏نمایند. ایجاد زیرساخت های ارتباطی ، قانونی و تربیت نیروی کار آشنا با فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات ، نمونه هائی از تلاش انجام شده در این خصوص است . رشد شکاف دیجیتالی بین ‏کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ، جوامع شهری و روستائی ، شهروندان ماهر و آموزش ‏دیده و فاقد مهارت ، جای هیچگونه شک و تردیدی در رابطه با تدوین استراتژی ها و تبعیت از ‏سیاست ها و رویکردهای مناسب برای نیل به یک جامعه مدرن اطلاعاتی را باقی نگذاشته است ‏‏. تمامی کارشناسان و سیاستگذاران کشورهای متفاوت به این موضوع اذعان نموده اند که فن ‏آوری اطلاعات و ارتباطات دارای پتانسیل لازم برای توسعه در تمامی ابعاد اجتماعی ، اقتصادی ، ‏فرهنگی و سیاسی است . در این راستا اکثر کشورها ، استراتژی های خاصی را به منظور ‏توسعه فن آوری اطلاعات و ارتباطات ، تدوین نموده اند . ‏ عناصر کلیدی به منظور تدوین استراتژی توسعه فن آوری اطلاعات و ارتباطات : ‏ • ایجاد یک مدل ( چارچوب ) برای استراتژی ملی توسعه فن آوری اطلاعات و ‏ارتباطات ‏ • ایجاد آگاهی لازم در سطوح متفاوت جامعه در خصوص پتانسیل ها و مزایای ‏متعدد فن آوری اطلاعات و ارتباطات ‏ ‏• ایجاد و توسعه زیر ساخت مخابراتی ( بدون وجود یک زیرساخت ارتباطی مناسب ، امکان ‏استفاده اندکی از دستاوردهای فن آوری اطلاعات و ارتباطات وجود خواهد داشت ) ‏ • امکان دستیابی عموم شهروندان جامعه به زیرساخت ارتباطی و استفاده از ‏مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات ‏ • توسعه منابع انسانی ( بدون وجود افراد آموزش دیده و ماهر ، امکان استفاده از ‏فرصت ها و مزایای ارائه شده توسط فن آوری اطلاعات وارتباطات ، وجود نخواهد ‏داشت ) ‏ • ایجاد و توسعه زیرساخت قانونی ( بدون وجود مجموعه قوانین مشخص ، امکان ‏استفاده از فرصت ها و مزایای ارائه شده توسط فن آوری اطلاعات و ارتباطات ‏نظیر تجارت الکترونیکی ، وجود نخواهد داشت ) ‏ • ایجاد و توسعه محیط مناسبب برای فعالیت های تجاری و اقتصادی ( سرمایه ‏گذاری تجاری ، ایجاد استانداردهای فنی ، پرداخت الکترونیکی ) ‏ • ایجاد و توسعه محتوا متناسب با زبان ملی هر کشور ‏ • ایجاد ، توسعه و حمایت از صنایع مرتبط با فن آوری اطلاعات و ارتباطات ( امکانات ‏سخت افزاری ، نرم افزاری ، شبکه ، مخابراتی ) ‏ ‏• مونیتورینگ و سنجش مستمر میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات به منظور ‏ارزیابی موفقیت استراتژی ها و سیاست های تعیین شده ‏
کلمات کلیدی: فناوری